Dirck Volckertszoon Coornhert is een „apologeet van de verdraagzaamheid” worden ge-noemd. In deze scriptie wil ik allereerst onderzoeken wat de theoretische bronnen van Coornherts denkbeelden over verdraagzaamheid zijn. Daarna wil ik verder on¬der¬zoe¬ken, hoe deze omstandigheid hem met de Nederlandse maatschappij en met de Neder¬landse literatuur van zijn tijd verbindt – de tijd waarin Nederland in de 16e eeuw in zijn op-stand tegen de Spaanse heerschappij zijn onafhankelijkheid behaalde en waarin de grond¬slagen voor het navolgende gouden tijdperk van Nederland in de 17e eeuw wor-den gelegd. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat op grond van zekere maatschappelijke randvoorwaarden aan de verdraagzaamheid in de Nederlandse maatschappij van dit tijd¬perk een hoge waarde toekwam, wat zich dan ook in de Nederlandse literatuur van dit tijdperk zou moeten weerspiegelen. Zo zou aan het eind van het werkstuk het uitkomst kunnen zijn dat de verdraagzaamheid een wezenlijke omstandigheid is waardoor Coorn¬hert – ondanks alle bijzonderheden van zijn persoon en zijn werk voor het overige – is ingebonden in zijn tijd en in de rij van grote Nederlandse schrijvers van deze tijd.
Inhoudsopgave
1 Inleiding
2 Coornherts denkbeelden over de verdraagzaamheid en hun theoretische bronnen
3 De maatschappelijke betekenis van de verdraagzaamheid in Nederland in de tijd van Coornhert en het daaraan aansluitende tijdperk
4 Conclusie
Doelstelling en onderwerpen
Deze scriptie onderzoekt de theoretische bronnen van de denkbeelden over verdraagzaamheid van Dirck Volckertszoon Coornhert en analyseert hoe deze opvattingen verbonden zijn met de Nederlandse maatschappij en literatuur in de 16e en 17e eeuw, waarbij de hypothese centraal staat dat verdraagzaamheid een essentiële voorwaarde was voor de Nederlandse samenleving in die tijd.
- De theoretische en religieuze bronnen van Coornherts tolerantiebegrip.
- De rol van naastenliefde en godsdienstvrijheid in Coornherts denken.
- De wisselwerking tussen maatschappelijke randvoorwaarden en religieuze tolerantie.
- De weerspiegeling van verdraagzaamheid in de Nederlandse literatuur van de Gouden Eeuw.
- De vergelijking tussen de praktische tolerantie in steden en de dogmatische opvattingen van kerken.
Auszug aus dem Buch
2 Coornherts denkbeelden over de verdraagzaamheid en hun theoretische bronnen
Beschrijvingen waarin de betekenis van de verdraagzaamheid voor Coornhert tot uitdrukking komt, luiden bv.:
[A]ltijd onderscheidt Coornhert zich door … zijn principiële verdraagzaamheid … Coornhert … was een principieel voorstander van godsdienstvrijheid: men kan met andersdenkenden debatteren op grond van argumenten, in de hoop dat zij hun dwalingen zullen verlaten, maar een ander geloof mag nooit worden onderdrukt of vervolgd. De geestelijke strijd voor tolerantie beschouwde hij als het belangrijkste doel van zijn leven. … Ieder mens, aldus Coornhert, wil zijn geloof vrij kunnen bezitten, belijden en verbreiden. Volgens de ‘wet van de natuur’ heeft niemand het recht om aan anderen die vrijheid te ontzeggen. De volledige geestelijke strekt zich bij Coornhert ook uit tot atheïsten … Het spreekt vanzelf dat Coornhert de scheiding van kerk en staat voorstaat … ‘Mag iedereen dan maar geloven wat hij wil?’ vraagt Coornherts vriend Spiegel. Coornhert antwoordt: ‘Ja, want anders moet hij geloven wat een ander wil!’
Samenvatting van de hoofdstukken
1 Inleiding: De inleiding introduceert Dirck Volckertszoon Coornhert als apologeet van de verdraagzaamheid en zet de onderzoeksvraag uit naar de theoretische bronnen en maatschappelijke context van zijn gedachtegoed.
2 Coornherts denkbeelden over de verdraagzaamheid en hun theoretische bronnen: Dit hoofdstuk analyseert de diverse intellectuele, religieuze en humanistische invloeden die Coornherts unieke positie en zijn pleidooi voor godsdienstvrijheid hebben gevormd.
3 De maatschappelijke betekenis van de verdraagzaamheid in Nederland in de tijd van Coornhert en het daaraan aansluitende tijdperk: Hier wordt onderzocht hoe de maatschappelijke realiteit, de autonomie van steden en de handelsmentaliteit in de Gouden Eeuw hebben bijgedragen aan de feitelijke tolerantie in de Republiek.
4 Conclusie: De conclusie vat samen dat de veelzijdige bronnen van Coornherts denken nauw aansloten bij de behoeften van een multiconfessionele samenleving en een fundamentele basis vormden voor de burgermentaliteit van de zeventiende eeuw.
Sleutelwoorden
Dirck Volckertszoon Coornhert, verdraagzaamheid, godsdienstvrijheid, tolerantie, spiritualisme, humanisme, naastenliefde, Gouden Eeuw, Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, gewetensvrijheid, christelijk geloof, onzichtbare kerk, Nederlandse literatuur.
Veelgestelde vragen
Waar gaat deze scriptie hoofdzakelijk over?
De scriptie onderzoekt de visie van Dirck Volckertszoon Coornhert op verdraagzaamheid en hoe deze zich verhoudt tot de theoretische bronnen en de maatschappelijke context van de 16e en 17e eeuw in Nederland.
Wat zijn de centrale thema's in de tekst?
De centrale thema's zijn godsdienstvrijheid, de invloed van het humanisme en spiritualisme op tolerantie, en de rol van de maatschappelijke structuur in de Nederlandse Republiek.
Wat is de primaire onderzoeksvraag?
De centrale vraag is wat de theoretische bronnen zijn van Coornherts denkbeelden over verdraagzaamheid en hoe deze denkbeelden de Nederlandse maatschappij en literatuur van zijn tijd weerspiegelden.
Welke wetenschappelijke methode wordt gehanteerd?
De auteur maakt gebruik van een literatuurwetenschappelijke en historische benadering, gebaseerd op een analyse van primaire bronnen van Coornhert en secundaire literatuur over de Nederlandse geschiedenis en cultuur.
Wat wordt er in het hoofdgedeelte besproken?
In het hoofdgedeelte worden achtereenvolgens de filosofische en religieuze inspiratiebronnen van Coornhert behandeld, gevolgd door een analyse van de sociale en machtspolitieke realiteit in de steden van de Republiek.
Welke sleutelwoorden karakteriseren de arbeid?
De belangrijkste termen zijn Coornhert, verdraagzaamheid, godsdienstvrijheid, spiritualisme, humanisme en de Gouden Eeuw.
Hoe definieert Coornhert zijn eigen positie ten opzichte van kerken?
Coornhert definieert zichzelf als 'universeel-katholiek', wat inhoudt dat hij de essentie van het algemeen-christelijke geloof aanhangt, los van de interpretaties van specifieke door mensen bedachte kerkelijke instituten.
Wat is de relatie tussen de 'wet van de natuur' en tolerantie volgens Coornhert?
Voor Coornhert is de 'wet van de natuur' de ultieme basis voor verdraagzaamheid, omdat niemand het recht heeft om een ander diens geloof of geweten te ontnemen.
Waarom was er volgens de tekst een verschil in tolerantie per stad?
Dit kwam door de grote autonomie van de steden, waardoor de lokale verhoudingen tussen publieke orde en religieuze minderheden per plaats verschilden en leidden tot uiteenlopende gradaties van gedoogbeleid.
- Arbeit zitieren
- Dr. Georg Miebach (Autor:in), 2013, Dirck Volckertszoon Coornhert. “Apologeet van de verdraagzaamheid”, München, GRIN Verlag, https://www.hausarbeiten.de/document/229790
