“Gazelon’dan sonra Saramene ve Amisos gelir. Amisos Sinope’den yaklaşık 900 Stadion uzaklığında büyük bir şehirdir.”1 Strabon (MÖ 63 – MS 19) “büyük” sıfatını Karadeniz’in güney kıyısında sadece Amisos için kullanmıyor, Herakleia’yı da büyük bir şehir olarak anıyor.2 Acaba Pontos/Amaseia’lı Grek Coğrafyacı Strabon’un bazı şehirleri büyük ya da adından söz ettirebilir olarak tanımlaması bu yerlerin gerçekten de sıradan olmadıkları anlamına mı gelmektedir? “Daha sonra bir körfez takip eder, Kerasus ve Hermonassa’nın, iki önemsiz yerin bulunduğu körfez.”3
Demek ki bazı yerleşim yerleri herhangi bir önem arzetmemiş ise, Strabon bunu tereddütsüz yazıya dökebilmiştir; ama altını çizmek gerekir ki yazar burada kendi görüşünü belirtmiştir. Sorumuzun cevabını Küçük Asya’nın tamamını gezip tanımış antik yazarın bu cümlesinde bulabileceğimizi rahatlıkla düşünebiliriz.4 O halde bölge ehli Strabon’dan cesaretlenerek bugün Samsun adıyla andığımız antik kent Amisos’u döneminin mühim bir yeri olarak ele alıyor, bu şehri MÖ 71 yılında III. ve son Mithradat Savaşı sırasında Lucullus5 komutanlığındaki Roma ordusu tarafından işgal edilişine kadar konu ediniyoruz.
[...]
1 Strabon XII 3, 14; Stadion antik Yunan döneminde yarışmaların yapıldığı, başlangıçta dikdörtgen daha sonraları yarı daire şeklinde ve etrafı onbinlerce izleyicinin sığabildiği tribünlerle çevrili bir yerdir, yani stadyumdur. Stadion 600 ayak uzunluğunda olmuş, ancak bu temel ölçü yerden yere göre farklılık göstermiştir. Uzunluk birimi olarak ortaya çıkan “Stadion” bu nedenle 160 ve 210 metre arasında değişmiştir. Örneğin Olympia’da 192 metre, Yunan-Roma Stadionu ise 178,6 metredir, Löwe ve Stoll, s. 350; Strabon’un verdiği 900 Stadion 178, 6 m ile hesaplandığında günümüzün 168 km’lik Samsun-Sinop mesafesine yaklaşık bir rakam çıkmaktadır.
2 Strabon XII 3, 6; Strabon 17 kitap halinde antik dönem dünyasının coğrafyasını yazmıştır. Büyük bir gezgin olmasına rağmen eserinde, örneğin Poseidonios’un (yaklaşık MÖ 135-51) yazılarından yaptığı alıntılar gibi, birçok kitaptan yararlanmıştır. Uzun süre Roma’da yaşamış olan Strabon’un MÖ 144 -27 arası dönemini kapsayan 47 ciltlik tarih eseri kaybolmuştur, Löwe ve Stoll, s. 294, 352, 353.
3 Strabon XII 3, 17.
İçindekiler
Giriş
I. Bölüm: Güney Pontos’ta Karanlık Dönem
I 1 Pontos’un güney kıyısında yaşayan halklar
I 1. 1 Enetler: Amisos’un yerli halkı?
I 2 Greklerin Küçük Asya’ya yerleşimi
II. Bölüm: Greklerin Anadolu Karadeniz Kıyısına Açılımı
II 1 Sinope’nin çelişkili kuruluş tarihi üzerine
II 2 Grek genişleme döneminde Küçük Asya’daki siyasi durum
II 3 Milet kuruluşlarının tespiti
III. Bölüm: Amisos’un Kuruluşu
III 1 Atina Sevkiyatı
III 2 Milet ya da Phokea, Amisos’un kurucu şehri üzerine
III 3 Kurucu şehir olarak Amisos
IV. Bölüm: Kuzey Küçük Asya’da Ahamenidler
IV 1 Datames’in şehri işgali ve Büyük İskender’in kurtarışı
IV 2 Amisos’un Mithradatlara bağlanması
IV 3 Amisos’da MÖ 1. yüzyıl
IV 4 Amisos’un MÖ 71’de Perslerden Romalılara geçişi
IV 4.1 Amisos’a ait sikkeler
IV 5 Şehrin kuruluş yeri
IV 6 Şehrin adı
V. Bölüm: Kuzey Küçük Asya’da Antik Bölgeler
V 1 Amisos’un çevresinde bulunan bölgeler
V 1. 1 Batıda Gazelonitis ve şehri Gazelon
V 1. 1a Gazelonitis’in sınırları
V 1. 1b Gazelonitis’in Amisos için vazgeçilmez önemi
V 1. 2 Saramene, Amisos’un içinde bulunduğu bölge
V 1. 3 Themiskyra ve doğuda aynı adı taşıyan şehri
V 1. 3a Amisos’un varoluşunda diğer bir temel kaynak olarak Themiskyra
V 1. 4 Sidene
VI. Bölüm: Amisos’un Ekonomik Kaynakları
VI 1 Pontos’un iç kısımlarında nehir kenarlarındaki tahıl depoları
VII. Bölüm: Kuzey Anadolu Kıyısında Limanlar ve Arkayla Bağlantı Yolları
VII 1 Amisos Limanı ve arkayla bağlantı
VII 2 Sinope Limanı ve şehrin arkayla bağlantısı
VII 3 Trapezus Limanı ve arka bağlantı
VII 4 Herakleia Limanı ve güneyle bağlantı
VIII. Bölüm: Antik Yol Bağlantıları
Hedefler ve İçerik
Bu çalışma, antik dönemde Karadeniz'in güney kıyısında önemli bir merkez olan Amisos şehrinin tarihsel gelişimini, kuruluş sürecini, sosyo-ekonomik yapısını ve bölgedeki stratejik konumunu analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, antik kaynaklar ve arkeolojik veriler ışığında şehrin kimliğini ve bölge tarihindeki rolünü aydınlatmayı hedeflemektedir.
- Amisos şehrinin kuruluş kökenleri ve farklı dönemlerdeki statüsü.
- Pontos bölgesi ve çevresindeki antik yerleşimlerin stratejik önemi.
- Amisos'un ekonomik kaynakları, ticari bağlantıları ve liman yapısı.
- Ahamenid dönemi, Mithradatlar ve Roma işgali süreçlerinde şehrin dönüşümü.
- Bölgedeki antik yol ağlarının ticari ve siyasi ağ üzerindeki etkisi.
Auszug aus dem Buch
Giriş
“Gazelon’dan sonra Saramene ve Amisos gelir. Amisos Sinope’den yaklaşık 900 Stadion uzaklığında büyük bir şehirdir.”1 Strabon (MÖ 63 – MS 19) “büyük” sıfatını Karadeniz’in güney kıyısında sadece Amisos için kullanmıyor, Herakleia’yı da büyük bir şehir olarak anıyor.2 Acaba Pontos/Amaseia’lı Grek Coğrafyacı Strabon’un bazı şehirleri büyük ya da adından söz ettirebilir olarak tanımlaması bu yerlerin gerçekten de sıradan olmadıkları anlamına mı gelmektedir? “Daha sonra bir körfez takip eder, Kerasus ve Hermonassa’nın, iki önemsiz yerin bulunduğu körfez.”3 Demek ki bazı yerleşim yerleri herhangi bir önem arzetmemiş ise, Strabon bunu tereddütsüz yazıya dökebilmiştir; ama altını çizmek gerekir ki yazar burada kendi görüşünü belirtmiştir.
O halde bölge ehli Strabon’dan cesaretlenerek bugün Samsun adıyla andığımız antik kent Amisos’u döneminin mühim bir yeri olarak ele alıyor, bu şehri MÖ 71 yılında III. ve son Mithradat Savaşı sırasında Lucullus komutanlığındaki Roma ordusu tarafından işgal edilişine kadar konu ediniyoruz.
Pontos’un güney kıyısında arkayla uygun bağlantısı, çevresindeki verimli toprakları ve en önemli güney-kuzey antik yolunun çıkış dolayısıyla bitiş noktasında bulunması Amisos’u eski çağın tarih ve coğrafyacılarının papirüs yapraklarına kaydettirmeyi sağlamış özelliklerdir. Amisos hakkında tutulan antik kayıtlar şehrin tarihini yazmayı kolay kılacak kadar yeterli değildir. Dönüm noktalarını tam olarak belirlemek de zordur.
Bölümlerin Özeti
Giriş: Amisos'un antik kaynaklardaki yerini ve bölgenin coğrafi önemini tanımlayarak araştırmanın kapsamını çizer.
I. Bölüm: Güney Pontos’ta Karanlık Dönem: Karadeniz kıyılarındaki arkeolojik verilerin eksikliğine ve bölgenin ilk dönem halklarına genel bir bakış sunar.
II. Bölüm: Greklerin Anadolu Karadeniz Kıyısına Açılımı: Milet kolonizasyonu ve Sinope üzerinden bölgeye yerleşen Grek topluluklarının siyasi durumunu ele alır.
III. Bölüm: Amisos’un Kuruluşu: Amisos'un kurucu şehirleri (Milet, Phokea, Atina) hakkındaki antik iddiaları ve kentin kökenini analiz eder.
IV. Bölüm: Kuzey Küçük Asya’da Ahamenidler: Pers egemenliği altında Amisos'un durumunu ve Büyük İskender sonrası Mithradat krallıklarına geçişini inceler.
V. Bölüm: Kuzey Küçük Asya’da Antik Bölgeler: Amisos çevresindeki verimli tarım bölgelerini (Gazelonitis, Saramene, Themiskyra vb.) coğrafi ve ekonomik açıdan detaylandırır.
VI. Bölüm: Amisos’un Ekonomik Kaynakları: Tarım, madencilik, balıkçılık ve ticaretin Amisos'un ekonomik gücü üzerindeki etkisini vurgular.
VII. Bölüm: Kuzey Anadolu Kıyısında Limanlar ve Arkayla Bağlantı Yolları: Amisos, Sinope, Trapezus ve Herakleia limanlarının stratejik konumlarını ve iç bölgelerle bağlantılarını karşılaştırır.
VIII. Bölüm: Antik Yol Bağlantıları: Bölgedeki kara ulaşım ağlarının askeri ve ticari önemini, özellikle Amisos-Tarsus bağlantısı üzerinden açıklar.
Anahtar Kelimeler
Amisos, Pontos, Sinope, Milet, Mithradates, Strabon, Karadeniz, Kolonizasyon, Antik Coğrafya, Arkeoloji, Gazelonitis, Themiskyra, Ticaret, Ahamenidler, Limanlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu çalışma genel olarak neyi konu almaktadır?
Bu çalışma, antik Amisos şehrinin tarihini, kuruluşunu ve Roma işgaline kadar olan süreçteki siyasi ve ekonomik rolünü kapsamlı bir şekilde incelemektedir.
Çalışmanın temel araştırma konusu nedir?
Temel araştırma konusu, Amisos'un antik dönemdeki kökeni, kurucuları ve bölgenin ekonomik kaynaklarına nasıl hükmettiğidir.
Hangi bilimsel yöntem kullanılmıştır?
Eser, antik dönem yazarlarının (özellikle Strabon, Herodot ve Xenophon) metinleri ile modern arkeolojik verilerin karşılaştırmalı analizi yöntemine dayanmaktadır.
Kitap hangi bölümleri içermektedir?
Kitap, bölgenin tarih öncesinden Roma egemenliğine geçişine kadar olan süreci kronolojik ve tematik bölümlere (ekonomi, ulaşım, bölgeler, kuruluş hikayeleri) ayırarak ele almaktadır.
Amisos'un ekonomik gücünün temel kaynağı nedir?
Şehrin ekonomik gücü, verimli Gazelonitis ve Themiskyra düzlüklerindeki tarımsal üretim ile iç bölgelere açılan stratejik liman bağlantısından kaynaklanmaktadır.
Bu eserde öne çıkan anahtar kelimeler nelerdir?
Amisos, Pontos, Sinope, Milet, Mithradates ve ticaret yolları çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır.
Amisos'un "Peiraieus" ismi nereden gelmektedir?
MÖ 5. yüzyılda Atinalı göçmenlerin, kendi ana limanları olan Atina Limanı'na (Peiraieus) atfen şehre bu ismi verdikleri belirtilmektedir.
Amisos neden Sinope ile sürekli karşılaştırılmaktadır?
Amisos ve Sinope, Karadeniz'in güneyindeki en güçlü iki liman ve ticaret merkezi olmaları nedeniyle, gerek antik kaynaklarda gerekse bu çalışmada tarihsel ve stratejik yönden kıyaslanmaktadır.
- Arbeit zitieren
- Aynur Keskin (Autor:in), 2005, AMİSOS ŞEHRİNİN TARİHİ, München, GRIN Verlag, https://www.hausarbeiten.de/document/182319
