Het corpus van dit onderzoek is het rond 1150 ontstane Middelnederlandse gedicht De reis van Sint Brandaan (navolgend ook afkortend de Reis genoemd), zoals het in het Comburgse handschrift overgeleverd is. Terwijl de Navigatio Sancti Brendani Abbatis - een rond 200 jaar oudere tekst binnen het grotere kader van de meer dan duizend jaar omspannende Brandaantraditie - “eigenlijk nog maar weinig belangstelling voor Hiernamaals-motieven” toont, zijn juist deze in de Reis centraal gesteld. Dat verwondert niet:
De spanning tussen de wereld en het hiernamaals, tussen `Diesseits´ en `Jenseits´, is in de twaalfde eeuw overal voelbaar. Ook in de Reis is de existentiële vraag naar de uiteindelijke bestemming van de mens op de achtergrond voortdurend aanwezig; sterker nog: men zou het gedicht kunnen typeren als een eschatologische verhandeling in verhaalvorm, een twaalfde-eeuwse voorloper van Dantes Divina Commedia.5
Om plaatsredenen is het helaas niet mogelijk, de hiernamaals-thematiek van de Reis hier volledig te onderzoeken, zeker niet inclusief het “daartussen” van hemel en hel, of het nu “vagevuur”, “tussengebied” of “troisième lieu” genoemd wordt.. De scriptie is daarom beperkt op het onderzoek van de Reis-episodes met betrekking tot de hel. Het doel van het onderzoek is te proberen, in hoeverre het mogelijk is, het daar beschreven gebeuren theologisch tot enkele zo kort en precies mogelijke geloofspunten te concentreren en dus de nucleus van de eschatologische geloofsleer weer te geven zoals zij in de Reis onder woorden gebracht werd en in zoverre ze de hel betreft.
Inhoudsopgave
1 Inleiding
2 De enkele Reis-episodes met betrekking tot de hel
2.1 De heidense reus
2.2 Hel 1 (dorstende zielen)
2.3 Hel 2
2.4 Teugeldief naar hel (eerste boventallige)
2.5 Judas
2.6 Brandende zielenvogels
3 Conclusie
Doelstelling en thematische focus
Deze scriptie onderzoekt de eschatologische opvattingen in het Middelnederlandse gedicht De reis van Sint Brandaan, met een specifieke focus op hoe de in het werk beschreven hel-episodes theologisch kunnen worden geduid binnen de twaalfde-eeuwse geloofsleer.
- Analyse van de rol van heidenen in het hiernamaals.
- Onderzoek naar de effectiviteit van gebeden door levenden voor zielen in de hel.
- Vergelijking van verschillende typen hel-straffen en de mate van lijden.
- De rol van bemiddeling en wonderen bij het verlossen van zondaars.
- De invloed van contemporaine theologische concepten, zoals de 'sterkingstheorie'.
Auszug aus dem Buch
De heidense reus
De eerste in deze context relevante episode is episode 4, “de heidense reus”. De “moeilijk te verklaren episode”, die alleen in het Comburgse handschrift te vinden is, behandelt “eschatologische vraagstukken die in de 12de eeuw een belangrijke rol spelen”, en die in dit geval namelijk met het lot van heidenen na hun dood te maken hebben.
Een van deze “eschatologische vraagstukken” is de vraag naar de verblijfplaats van de heidenen na hun dood. Het in deze context relevante tekstfragment is een gedeelte van de uiting van het hoofd van de reus: “Dies willic weder varen Te mijnre aermer scaren In die deemsternesse.” Alhoewel het niet helemaal duidelijk is, is dit toch “waarschijnlijk een aanduiding van de hel”. Voor deze interpretatie pleiten de genoemde, gewoon als “helse” opgevatte attributen zoals “folteringen” en “duisternis”, maar ook een contemporaine mening zoals die van Robert Pulleyn († 1150):
Wie niet gelooft is al veroordeeld (Joan. III, 18). Daarom staat het vast, dat zowel de Joden als de heidenen die zonder geloof hiervandaan overgaan, zonder hoop voor de kwellingen moeten worden bestemd. Ook door de Heer is verklaard: Velen zijn geroepen, weinigen uitverkoren (Matth. 20, 16).
Samenvatting van de hoofdstukken
1 Inleiding: Dit hoofdstuk introduceert het Comburgse handschrift van De reis van Sint Brandaan en bakent de beperking van het onderzoek tot de hel-episodes af.
2 De enkele Reis-episodes met betrekking tot de hel: De auteur analyseert gedetailleerd diverse episodes in de tekst, variërend van de heidense reus tot Judas en de brandende zielenvogels, om hun theologische lading te duiden.
3 Conclusie: Hier worden de bevindingen gecomprimeerd tot algemene eschatologische geloofspunten over de behandeling van zielen in de hel op basis van hun aard en religieuze achtergrond.
Sleutelwoorden
De reis van Sint Brandaan, Middelnederlandse literatuur, eschatologie, hel, heidenen, gebeden, bemiddeling, sterkingstheorie, theologie, zonde, verlossing, Judas, Comburgse handschrift, twaalfde eeuw, zielenvogels.
Veelgestelde vragen
Waar gaat dit onderzoek in de kern over?
Het onderzoek richt zich op de eschatologische voorstellingen van de hel in het Middelnederlandse gedicht De reis van Sint Brandaan en probeert deze in verband te brengen met de twaalfde-eeuwse theologie.
Welke centrale thema's worden behandeld?
De centrale thema's zijn het lot van heidenen na hun dood, de kracht van voorbede door levenden voor zielen in het hiernamaals, en de verschillen in gradaties van helse straffen.
Wat is de primaire onderzoeksvraag?
De vraag is in hoeverre de in de hel-episodes beschreven gebeurtenissen theologisch kunnen worden samengevat tot precieze geloofspunten die de eschatologische opvattingen van die tijd weerspiegelen.
Welke wetenschappelijke methode wordt toegepast?
De auteur maakt gebruik van een literair-theologische analyse, waarbij tekstfragmenten uit het gedicht worden getoetst aan contemporaine theologische bronnen en wetenschappelijke secundaire literatuur.
Wat wordt er in het hoofdgedeelte besproken?
Het hoofdgedeelte bestaat uit een stapsgewijze analyse van specifieke episoden, waaronder die van de heidense reus, de dorstende zielen, de teugeldief, Judas en de brandende zielenvogels.
Welke sleutelwoorden karakteriseren de tekst?
De tekst wordt gekarakteriseerd door termen als eschatologie, bemiddeling, sterkingstheorie, hel en zonde-opvattingen in de middeleeuwse literatuur.
Waarom is de episode over de heidense reus zo bijzonder voor het onderzoek?
Deze episode is uniek omdat ze ingaat op de status van niet-gedoopte heidenen in het hiernamaals en hun relatief mildere straffen vergeleken met die van christelijke zondaars.
Wat is de 'sterkingstheorie' in de context van de hel-episodes?
Het is een theologisch concept waarbij gebeden van levenden niet leiden tot een vermindering van de totale straftijd, maar de straf voor de zondaar wel dragelijker maken, zoals door het aanbieden van een slok water.
Hoe wordt de rol van Judas in de hel verklaard?
Ondanks zijn zware zonden wordt Judas in de tekst als een speciaal geval gezien, waarbij een eeuwenoude traditie stelt dat hij medelijden verdient omdat hij door de duivel verleid zou zijn.
- Arbeit zitieren
- Georg Miebach (Autor:in), 2010, De hel in "De reis van Sint Brandaan", München, GRIN Verlag, https://www.hausarbeiten.de/document/169527
