Bài viết trình bày nguồn gốc ra đời và thực tiễn áp dụng học thuyết Forum non conveniens tại một số nước, liên quan tới việc tòa án quốc gia có thể từ chối thụ lí một vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài nếu có lý do để tin rằng toà án một nước khác phù hợp hơn. Là một học thuyết được áp dụng rộng rãi tại các nước thuộc hệ thống pháp luật thông luật (common law), học thuyết forum non conveniens được du nhập một phần hoặc toàn bộ tại một số nước và vùng lãnh thổ thuộc hệ thống pháp luật dân luật (civil law). Việc áp dụng này đem lại cho chúng ta một ví dụ điển hình cho việc kết hợp các ưu điểm của hai hệ thống pháp luật lớn trên thế giới. Tuy nhiên, nhiều khó khăn gặp phải trong thực tế đối với cả hệ thống tư pháp và các bên tranh chấp, học thuyết này không nên được đưa vào áp dụng tại Việt Nam.
This article examines the origin and practical application of the doctrine of Forum non conveniens, relating to the declination of international jurisdiction by the national courts in transnational litigations, in several countries, if they are convinced that the authority of another country is far more appropriate. Frequently applied in common law countries, the doctrine of forum non conveniens has been imported, partly or completely, in some countries/territories of civil law. This practice has been giving us a typical example of combining the advantages of the two major legal systems in the world. However, with many difficulties encountered in practice for both the judicial system and the disputing parties, this doctrine should not be applied in Vietnam.
Mục lục
1. Lịch sử hình thành học thuyết Forum non conveniens
1.1. Sự ra đời của học thuyết FNC tại Scotland (Xcốt-len)
1.2. Học thuyết được phát triển mạnh mẽ tại Hoa Kỳ
2. Tình hình áp dụng học thuyết tại một số nước thông luật khác
2.1. Anh
2.2. Úc
2.3. Canada
3. Vấn đề tiếp nhận học thuyết tại các nước dân luật
3.1. Nước Đức và Liên minh châu Âu
3.2. Nhật Bản
3.3. Tỉnh Quebec thuộc Canada
4. Có nên đưa học thuyết FNC vào luật Việt Nam?
Mục tiêu và chủ đề nghiên cứu
Bài viết tập trung phân tích nguồn gốc và thực tiễn áp dụng học thuyết Forum non conveniens (FNC) trong tư pháp quốc tế, nhằm đánh giá tính khả thi và đưa ra khuyến nghị về việc có nên nội luật hóa học thuyết này tại Việt Nam hay không.
- Lịch sử hình thành và phát triển của học thuyết FNC tại các nước thông luật (Scotland, Hoa Kỳ, Anh, Úc, Canada).
- Quy trình tiếp nhận và vận dụng học thuyết tại các hệ thống dân luật (Đức, Nhật Bản, Quebec).
- Ưu điểm và nhược điểm của việc áp dụng FNC trong việc kiểm soát thẩm quyền tòa án.
- Đánh giá rủi ro về tính minh bạch và ổn định pháp lý khi áp dụng FNC tại Việt Nam.
- Đề xuất các phương án hoàn thiện quy định pháp luật về thẩm quyền tòa án thay thế cho việc áp dụng FNC.
Auszug aus dem Buch
1. Lịch sử hình thành học thuyết Forum non conveniens
Học thuyết FNC được áp dụng rộng rãi tại các nước thông luật và được tiếp nhận tại một số hệ thống pháp luật dân luật. Tuy nhiên, khi xem xét lịch sử ra đời của học thuyết, chúng ta sẽ thấy một điểm thú vị rằng học thuyết này ra đời do sự giao thoa các giá trị của hai hệ thống pháp luật lớn là thông luật và dân luật. Điều này giải thích tại sao học thuyết này không bắt nguồn từ nước Anh, mặc dù nó được coi là sản phẩm của hệ thống thông luật, mà nước Anh là cha đẻ.
1.1. Sự ra đời của học thuyết FNC tại Scotland (Xcốt-len)
Hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi về nguồn gốc thực sự của học thuyết FNC. Nhiều học giả cho rằng học thuyết này ra đời và được phổ biến tại Scotland. Trước khi trở thành một thành viên của Liên hiệp Anh và Bắc Ai Len, Scotland chịu ảnh hưởng La Mã trong một thời gian dài bị đế quốc này xâm chiếm. Vào thế kỉ XIV, pháp luật Scotland phát triển dưới sự ảnh hưởng sâu sắc của pháp luật Pháp. Theo giải thích của tác giả Herzog, sự ảnh hưởng này là do giới luật gia được đào tạo tại các trường đại học của Pháp, và do đó, luật tố tụng dân sự của Scotland mang đậm đặc trưng của dân luật chứ không phải thông luật.
Tóm tắt nội dung các chương
1. Lịch sử hình thành học thuyết Forum non conveniens: Chương này phân tích nguồn gốc ra đời của học thuyết FNC, nhấn mạnh vai trò của Scotland trong việc đặt nền móng và sự phát triển mạnh mẽ của học thuyết này tại Hoa Kỳ.
2. Tình hình áp dụng học thuyết tại một số nước thông luật khác: Nội dung đi sâu vào cách thức các tòa án tại Anh, Úc và Canada vận dụng, sửa đổi và thích nghi các tiêu chí của học thuyết FNC trong thực tiễn xét xử.
3. Vấn đề tiếp nhận học thuyết tại các nước dân luật: Chương này khảo sát thách thức và thực trạng áp dụng FNC tại Đức, Nhật Bản và Quebec, qua đó làm rõ sự xung đột giữa tính linh hoạt của học thuyết với tính cứng nhắc của luật thành văn.
4. Có nên đưa học thuyết FNC vào luật Việt Nam?: Dựa trên phân tích, chương này đi đến kết luận rằng Việt Nam không nên áp dụng FNC mà nên tập trung chi tiết hóa các quy định về thẩm quyền trong luật tố tụng dân sự hiện hành.
Từ khóa chính
forum non conveniens, tư pháp quốc tế, thẩm quyền tòa án, hệ thống thông luật, hệ thống dân luật, forum shopping, xung đột thẩm quyền, pháp luật Việt Nam, tố tụng dân sự, tòa án, tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Học thuyết Forum non conveniens là gì?
Đây là một học thuyết pháp lý cho phép tòa án từ chối quyền xét xử một vụ việc dân sự, dù tòa án đó có thẩm quyền, vì cho rằng một quốc gia khác là nơi thích hợp hơn để giải quyết vụ việc đó.
Mục đích chính của học thuyết FNC là gì?
Mục đích là để ngăn chặn hiện tượng forum shopping (nguyên đơn lựa chọn tòa án có lợi nhất cho mình) và đảm bảo tính hiệu quả, công bằng cũng như thuận tiện cho các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Học thuyết này có nguồn gốc từ đâu?
Mặc dù thường được gắn với các nước thông luật, nghiên cứu cho thấy học thuyết này ra đời tại Scotland từ sự giao thoa giữa pháp luật dân luật (thời kỳ ảnh hưởng của Pháp) và thông luật.
Tác giả đề xuất gì cho Việt Nam?
Tác giả khuyên không nên đưa học thuyết FNC vào hệ thống pháp luật Việt Nam vì lo ngại về tính chủ quan, sự thiếu ổn định và rủi ro gia tăng chi phí tố tụng cho các bên.
Thay vì áp dụng FNC, Việt Nam nên làm gì?
Việt Nam nên tập trung chi tiết hóa các quy phạm thẩm quyền quốc tế dựa trên các hệ thuộc gắn bó cụ thể, thay vì áp dụng một cơ chế mang tính tùy nghi cao như FNC.
Sự khác biệt khi áp dụng FNC tại Mỹ và Anh là gì?
Tại Mỹ, FNC dựa trên việc cân nhắc tổng thể các yếu tố, trong khi tại Anh, sau án lệ Spiliada, quy trình áp dụng trở nên chuẩn hóa và khắt khe hơn để xác định đâu là tòa án thích hợp nhất.
Thách thức lớn nhất khi áp dụng FNC tại hệ thống dân luật là gì?
Đó là sự xung đột giữa tính linh hoạt, tùy nghi của học thuyết với đặc điểm của hệ thống dân luật, nơi đề cao tính thành văn, sự chắc chắn và vai trò hạn chế của thẩm phán trong việc tạo ra luật lệ.
Vì sao Tòa án công lý châu Âu bác bỏ FNC trong vụ Owusu?
Vì Tòa án công lý châu Âu coi nguyên tắc thẩm quyền dựa trên nơi cư trú của bị đơn là bắt buộc theo quy định của Nghị định Brussels I, và không cho phép bất kỳ ngoại lệ nào dựa trên học thuyết FNC.
- Arbeit zitieren
- Van Anh Ly (Autor:in), 2023, Học thuyết Forum non conveniens trong xác định thẩm quyền tư pháp quốc tế và khuyến nghị đối với Việt Nam, München, GRIN Verlag, https://www.hausarbeiten.de/document/1340299
