"Angst is de vader van de wreedheid" – dat heeft de Engelse historicus en schrijver James Anthony Froude eens gezegd. Angst vormt ons dus tot de mens die we zijn, misschien tegen onze eigen wil. Angst drijft ons tot handelingen of lamt ons tot we niet meer in staat zijn iets te doen.
De angst met haar specifieke effecten staat ook als centraal thema in Gerard Kornelis van het Reve's boekje "Werther Nieland", verschenen 1949 als aparte aflevering in "De vrije bladen" en later samen gebracht in één band met "De ondergang van de familie Boslowits". In dit verhaal staat de protagonist in het centrum van een voor hem heel dreigende en onheilspellende wereld en probeert deze situatie op verschillende manieren op te lossen. Dat hierbij zijn angst zowel als resultaat als ook als beweegredenen kan worden gezien, wordt in een latere analyse onderzoekt.
De bedreigde, angstige mens is niet alleen terug te vinden in Reve's "Werther Nieland" maar ook in andere werken zoals bij voorbeeld in "De avonden". Om nu te weten te komen of er een verband bestaat tussen de achtergrond van de auteur en misschien de eigen ervaringen en belevenissen en het gedrag van zijn personages, is het noodzakelijk het leven van Reve nader te bekijken om eventuele conclusies te kunnen trekken. Dat gebeurt hiernavolgend het eerst. Daarna wordt de methode van de hermeneutiek als literatuurwetenschappelijke discipline beschreven om aan de hand van deze kennis daarna het verhaal "Werther Nieland" te analyseren en te bekijken of de aanvankelijke hypothese dat de protagonist van zijn angst wordt gedetermineerd verder verdedigbaar is.
Inhoudsopgave
I. Inleiding
II. Over de auteur: Gerard Reve
III. Hermeneutiek
III. 1. Geschiedenis
III. 2. Doelstelling
III. 3. De hermeneutische cirkel
IV. Werther Nieland
IV. 1. Inhoud
IV. 2. Historische dimensie
IV. 3. Betekeniskernen
IV. 4. Analyse
IV. a. De omgeving
IV. b. Ontbrekend zelfbewustzijn
IV. c. Elmers familie
IV. d. De mystiek van een onbegrijpelijke wereld
IV. e. Sadisme
IV. f. Rituelen
IV. g. Clubs
V. Conclusie
Doelstelling en thematische focus
Deze academische scriptie onderzoekt de rol van angst als zowel een resultaat als een drijvende kracht in het verhaal "Werther Nieland" van Gerard Reve. De auteur analyseert hoe de jonge protagonist, Elmer, worstelt met een beklemmende omgeving en een gebrek aan ondersteuning vanuit zijn familie, wat leidt tot een psychologisch destructief gedragspatroon.
- De invloed van angst op de handelingen van de hoofdpersoon.
- De toepassing van hermeneutiek als literatuurwetenschappelijke analysemethode.
- De betekenis van rituelen en de oprichting van clubs als coping-mechanismen.
- Het verband tussen de biografie van Gerard Reve en zijn literaire personages.
- De invloed van een onbegrijpelijke leefomgeving op de identiteitsontwikkeling van het kind.
Auszug aus dem Buch
IV. 4. Analyse
a) De omgeving: Vanaf het begin van het verhaal wordt er al duidelijk dat reeds in de omgeving van de protagonist een beknellend sfeer heerst. Het is “december” (Reve: 1990:7) , dus winter, wat als symbool voor koude en dood kan worden gezien en als Elmer in de tuin rommelt is het “donker weer” (z.a.:7). Ook hier levert de formulering een gevoel van somberheid op. Later wordt deze formulering nog eens opgepakt: “het bleef donker weer” (z.a.:7). Dat kan als anticipatie worden gezien en duidt aan dat zich ook Elmers situatie door het hele verhaal niet kan verbeteren. Maar niet alleen het weer lijkt donker en triest, maar ook bij voorbeeld de kamer van Dirk. Dit wordt genoemd als een “klein, donker vertrek” (z.a.:7) met “donkerbruin behang” en “donkergroen geverfd houtwerk.” (z.a.:7) Dat betekend, dat niet alleen de wereld buiten somber is, maar ook de huizen voor deze somberheid geen bescherming bieden. Het verhaal verblijft in deze trieste stemming, het is altijd “schemerig” (z.a.: 9, 30, 41, 45), ook in Werthers huis (vgl. z.a.: 13), waar ze daarboven ook nog een “donker behang met een motief van grote bruine herfstbladeren” (z.a.: 17) hebben. Zelfs nadat ze zijn verhuisd “wonen [ze nog steeds] donker” (z.a.: 79) Ook dit kan als signaal daarvoor worden gezien, dat zich ook Werthers situatie niet verbetert. Er is alleen maar één situatie waar voor een korte moment de zon te voorschijn komt (vgl. z.a.:18), maar ook daar alleen maar voor negatieve redenen. Dat wordt bij een andere hoofdpunt toegelicht.
Samenvatting van de hoofdstukken
I. Inleiding: De inleiding introduceert de centrale hypothese dat angst de drijvende kracht en het resultaat is van de beklemmende situatie waarin de protagonist zich bevindt.
II. Over de auteur: Gerard Reve: Dit hoofdstuk onderzoekt de biografische achtergrond van Reve en de parallellen tussen zijn jeugdherinneringen en de sfeer in zijn literaire werken.
III. Hermeneutiek: Hier wordt de hermeneutiek als wetenschappelijke discipline uiteengezet, met specifieke aandacht voor het concept van de hermeneutische cirkel en de doelstellingen bij literaire interpretatie.
IV. Werther Nieland: Dit omvattende hoofdstuk behandelt de inhoud, de historische context en biedt een diepgaande analyse van de diverse psychologische factoren zoals omgeving, zelfbeeld, familiebanden en sadisme.
V. Conclusie: De conclusie vat samen dat de protagonist gevangen zit in een spiraal van angst en onmacht, waarbij rituelen en clubs falende pogingen zijn om greep te krijgen op een onbegrijpelijke wereld.
Schlüsselwörter
Gerard Reve, Werther Nieland, Hermeneutiek, Angst, Sadisme, Rituelen, Betondorp, Literatuurwetenschap, Psychologie, Identiteitsontwikkeling, Kindertijd, Existentialisme, Narratieve analyse, Coping-mechanismen, Machteloosheid.
Häufig gestellte Fragen
Waar gaat deze wetenschappelijke publicatie over?
Deze publicatie is een literatuurwetenschappelijke analyse van het boek "Werther Nieland" van Gerard Reve, waarbij de focus ligt op de psychologische toestand van de hoofdpersoon Elmer.
Wat zijn de centrale thema's in deze scriptie?
De centrale thema's zijn angst, het gebrek aan zelfbewustzijn, de invloed van een onveilige leefomgeving en de zoektocht naar houvast door middel van rituelen en het vormen van clubs.
Wat is de primaire onderzoeksvraag?
De centrale vraag is of angst kan worden gezien als zowel het resultaat van Elmers situatie als de onderliggende motivatie voor zijn gedrag, waaronder zijn sadistische neigingen.
Welke wetenschappelijke methode wordt er gehanteerd?
De auteur maakt gebruik van de hermeneutische methode om de tekst te interpreteren, waarbij het concept van de "hermeneutische cirkel" centraal staat om de relatie tussen de delen en het geheel van het werk te begrijpen.
Wat wordt er in het hoofdanalysegedeelte behandeld?
In het hoofdanalysegedeelte worden factoren zoals de sombere omgeving, het gebrek aan zelfrespect, de rol van de familie en de mystificatie van de wereld als beschermingsstrategie uitgebreid geanalyseerd.
Welke trefwoorden karakteriseren deze scriptie?
Belangrijke termen zijn onder andere Reve, angst, sadisme, hermeneutiek, identiteit, rituelen en machteloosheid.
Op welke manier beïnvloedt de familie van Elmer zijn ontwikkeling?
Elmers familie biedt hem geen emotionele steun of geborgenheid; in plaats daarvan vergroten zij zijn gevoel van onmacht en minderwaardigheid, wat leidt tot een diepe onzekerheid.
Waarom is de rol van clubs zo belangrijk voor de hoofdpersoon?
Het oprichten van clubs is voor Elmer een poging om structuur en controle af te dwingen in een wereld die hij niet begrijpt, waarbij hij zelf de rol van autoritaire leider op zich neemt.
Welke rol spelen dieren in de belevingswereld van Elmer?
Dieren fungeren voor Elmer als vijandige krachten of objecten voor zijn sadistische impulsen, die hij gebruikt om zijn eigen innerlijke angsten naar buiten te projecteren.
- Quote paper
- Janina Pollmann (Author), 2016, Angst als resultaat en beweegreden in Reve's "Werther Nieland", Munich, GRIN Verlag, https://www.hausarbeiten.de/document/535935
